نقطه شروع، مسئله پژوهش است
گاهی پژوهشگر پیش از آنکه مسئله و سؤالهای مطالعه روشن شده باشند، تصمیم میگیرد «پرسشنامه اجرا کند» یا «مصاحبه بگیرد». این ترتیب میتواند طرح پژوهش را به ابزاری محدود کند که از قبل انتخاب شده است. ابتدا باید مشخص شود دقیقاً چه چیزی را میخواهیم بدانیم، برای پاسخ به آن چه شواهدی موردنیاز است و دسترسی به آنها در چه شرایطی امکانپذیر است.
رویکرد کمی، کیفی یا آمیخته یک برچسب تشریفاتی نیست؛ هرکدام منطق متفاوتی برای تولید و تفسیر شواهد دارند. بنابراین انتخاب درست به تناسب میان سؤال پژوهش، داده و استدلالی بستگی دارد که قرار است از یافتهها پشتیبانی کند.
سه رویکرد اصلی چه تفاوتی دارند؟
اندازهگیری و بررسی الگوها
زمانی مناسب است که هدف، اندازهگیری سازهها، آزمون فرضیهها، مقایسه گروهها یا بررسی رابطه میان متغیرهاست و داده عددی متناسب در دسترس قرار دارد.
نمونه سؤال: چه رابطهای میان دو متغیر وجود دارد؟فهم تجربه، معنا و زمینه
زمانی مناسب است که هدف، فهم عمیق تجربهها، معناها، فرایندها یا بافت یک پدیده است و پرسشهای باز به داده گفتاری، متنی، دیداری یا مشاهدهای نیاز دارند.
نمونه سؤال: مشارکتکنندگان این تجربه را چگونه معنا میکنند؟تلفیق هدفمند شواهد
زمانی مناسب است که یک نوع داده بهتنهایی برای پاسخ کافی نیست و ترکیب هدفمند شواهد کمی و کیفی، فهم کاملتر یا توضیح دقیقتری فراهم میکند.
نمونه سؤال: الگوی مشاهدهشده چیست و افراد آن را چگونه توضیح میدهند؟پیش از تصمیمگیری چه معیارهایی را بررسی کنیم؟
- مسئله، هدف و سؤالها: آیا به اندازهگیری، فهم عمیق یا ترکیبی از هر دو نیاز دارید؟
- نوع شواهد: داده موردنیاز عددی است، روایی و متنی است، یا پاسخ معتبر به هر دو نیاز دارد؟
- پیشینه و چارچوب پژوهش: ادبیات موجود چه خلأیی را نشان میدهد و چه منطق نظری از انتخاب شما پشتیبانی میکند؟
- مهارتهای پژوهشگر: اجرای طرح و تحلیل دادهها به چه دانش و مهارتهایی نیاز دارد؟
- امکان اجرا: زمان، بودجه، دسترسی به نمونه یا مشارکتکنندگان و الزامات اخلاقی چه محدودیتهایی ایجاد میکنند؟
- بافت دانشگاهی: انتظارهای رشته، دانشگاه، استاد راهنما و مخاطبان خروجی پژوهش چیست؟
جمعبندی
پیش از انتخاب رویکرد، ارتباطی روشن میان مسئله، سؤال، داده و نوع نتیجهای که میخواهید از آن دفاع کنید بیابید. اگر این اجزا با یکدیگر همسو باشند، انتخاب روش شفافتر خواهد شد و پژوهش قابلیت اجرا خواهد داشت.
منبع پیشنهادی
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2023). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (6th ed.). SAGE.